1. Skip to navigation
  2. Skip to content
  3. Skip to sidebar



X czy Y?

Teoria motywacji McGregora wyróżnia dwa typy pracowników. Motywacja w pracy zależy od tego, którym z tych typów jesteśmy albo... do którego z nich zaliczy nas manager.

Fakt, że istnieje tak wiele rodzajów teorii zarządzania ludźmi mówi, że albo człowiek jest tak niezgłębioną istota, albo w warunkach pracy staje się nieprzewidywalny. Patrząc na komplikację relacji między pracownikami, dyrektorem, managerem, a nawet paniami sprzątającymi, można przychylić się do tej drugiej opinii, choć najwięcej prawdy będzie w stwierdzeniu, że zapewne problem tkwi po obu stronach. Skoro natura człowieka pracującego jest tak zagmatwana, dlaczego teorie dążą do jej uproszczenia? Schemat ma ukazać obnażoną prawdę o pracowniku. Tylko czy prawda musi być albo czarna, albo biała?


Jedną z prób uchwycenia tego pracowniczego świata jest teoria McGregora. W jej świetle ludzie na zawsze podzielili się na dwa obozy, reprezentują zawodowe zło i dobro, ciemność i jasność, średniowiecze i renesans. Stosownie do tych skojarzeń, teorie na temat tych grup zostały oznaczone symbolami X i Y. Bezwzględność tej alternatywy każe natychmiast zdecydować: do której grupy należę? Wg jakiego klucza pracuję? No to do dzieła:


Teoria X


Pracownik z założenia nie lubi swojej, ani żadnej pracy. Jawi się ona jako kara za grzech Adama, należy ją wykonywać tylko po najmniejszej linii oporu, byleby nie zostać ukaranym za zaniedbania. Człowiek z natury unika odpowiedzialności, nie chce podejmować się zadań, które by nią obarczały. Robi tylko to, co musi, nie widzi potrzeby tchnięcia w swą pracę kreatywności czy inicjatywy. Do pracy motywuje go tylko wynagrodzenie i potrzeba bezpieczeństwa.


Teoria Y


Człowiek jest związany z pracą w naturalny sposób, jest częścią życia każdej osoby. Można z niej czerpać przyjemność i radość. Utożsamienie się z celem swojej pracy motywuje do wzmożonego wysiłku. Niematerialne nagradzanie jest wyższą wartością niż pieniądz. Pracownik sam dąży do odpowiedzialności i kreatywności, sam potrafi się zdyscyplinować. W pracy poszukuje spełnienia swojego potencjału.


Motywacyjne abecadło


Jakie znaczenie ma wyróżnienie tych modeli? Czy to tylko obserwacja zjawiska zaangażowania i niezaangażowania w pracę? Czy jest to suche stwierdzenie faktu: są źli i dobrzy pracownicy? Teoria amerykańskiego naukowca nie opisuje jednak empirycznych przykładów pracowników tej czy innej firmy. Zamierzeniem takiego podziału jest zwrócenie uwagi na fakt, że wizja pracy decyduje o tym, jak traktować pracowników. Jak ich motywować, na ile im pozwalać. To nie opis ludzi, a dwojaki model relacji między człowiekiem, organizacją pracy, managerem i sposobami motywowania. Wygląda na to, że upraszczanie na siłę nie wchodzi w grę w wypadku tematu człowieka w pracy.


Takie ujęcie ma prowadzić do wypracowania odpowiedniego stylu zarządzania pracownikami, które w elastyczny sposób miałoby odpowiadać na potrzeby zawodowych Iksów i Igreków. W tym kontekście pojawia się jednak pewne zagrożenie. To, jak pracownik traktuje swoją pracę – czy bardziej w stylu X, czy też w tendencji Y – nie ma nic do rzeczy. Faktyczne znaczenie ma jedynie to, jak przełożony widzi swoich pracowników. Samospełniająca się przepowiednia – tak najprościej nazwać zjawisko, jakie może się wytworzyć, przyjmując istnienie tych dwóch kategorii z końca alfabetu. Manager stosując odpowiednie metody motywacji, sam określa, z którą literką ma do czynienia. Pracownicy zaś dostosowują się to takiego, a nie innego stylu dowodzenia przyjmując wzorce z przyporządkowanej im kategorii.


Ziksowani


Jak widać teoria McGregora definiuje bardziej styl kierowania, niż pracowników, dlatego można powiedzieć, że dziedzina X nosi znamiona rządów autokratycznych, zaś Y demokratycznych. Narzucenie swojego punktu widzenia przez osobę lidera nie będzie tak dotkliwe, jeśli dotyczy to warunków pracy w stylu Y. Osoby nie przyzwyczajone do odpowiedzialności i inicjatywy mogą czuć się zagubione, lecz dostosowanie się do takiego trybu pracy może wyjść każdemu jedynie na dobre.


Gorzej, gdy przełożony myśli, że wszyscy pracownicy to przedstawiciele grupy X i z założenia traktuje ich jak leniwych obiboków, na których działa tylko strach przed karą. Zastosowanie metod motywacyjnych właściwych dla tego podejścia sprawi, że pracownicy rzeczywiście poczują się jak Iksy, będąc zachęcani jedynie do wyrabiania normy i posłuszeństwa.


Managerowie-autokraci spod znaku X działają w sposób dyrektywny, kładą nacisk na metody kontroli, dążą do utrwalenia formalizmu w strukturach firmy. Taki szef ufa tylko swej wiedzy i umiejętnościom, decyzje podejmuje samodzielnie. Pracownicy traktowani są jak elementy sprawnie działającej maszyny. Opis ten może sugerować, że taki szef to samo zło, ale kierowanie w taki sposób osobami, które takiego przewodzenia oczekują, zdaje egzamin. Jednak w przypadku uprzedzenia co do intencji i zdolności podwładnych, zachodzi zgrzyt. Gombrowicz używał sformułowania „upupienie”, tutaj można je sparafrazować na „ziksowanie”.


No to może Z?


Powróćmy jednak do problemu postawionego na wstępie: czy taki uproszczony schemat nie dotyka w zróżnicowanie zjawiska pracy zawodowej? Nawet biorąc pod uwagę zależność jakości pracy od przełożonego i przyjętego stylu zarządzania, to same kategorie X i Y wydają się zbyt wyjaskrawione. By były one rzeczywistym odbiciem stosunku do pracy, trzeba byłoby założyć, że niektórzy ludzie zatrzymują się na etapie funkcjonowania laboratoryjnego szczura, a druga część społeczeństwa to wizjonerzy bez cienia słabości. Każdy zaś przyzna, zastanawiając się nad swym zawodowym losem, że codzienność jawi się jako mieszanka obu zjawisk. Oby i przełożeni byli tego samego zdania.


Autor: Elżbieta Bartoszewska

 

 

Chcesz rozwijać swoją karierę? Zostaw swoje CV i daj się znaleźć pracodawcy!

Podobne artykuły

Komentarze



Nasi Partnerzy:

  • jak napisać cv
  • kariera
  • list motywacyjny wzór
  • praca ogłoszenia
  • program do rekrutacji
  • rozmowa kwalifikacyjna
  • rozwój zawodowy
  • system do rekrutacji
  • system hrm
  • szukam pracy
  • Yourpoland.pl - Polskie Obywatelstwo, Polski Paszport
  • Portal mojebezrobocie.pl
  • Festiwal kawy
  • oferta pracy
  • praca oferty
  • e-rekrutacja

controlfind.pl - skuteczny system do rekrutacji

Rynek Główny 6 | 31-042 Kraków

e-mail: biuro@controlfind.pl | tel. 012 397 04 05

Dotacje na innowacje – Inwestujemy w waszą przyszłość